7 Retour Hallen – Rembrandtpark
Korte beschrijving
De Hallen zijn sinds 2010 een hotspot in Amsterdam Oud-West. Vanaf De Hallen wandelen we naar het relatief onbekende Rembrandtpark waar we Rembo ontmoeten. Dan lopen we weer terug. Onderweg zien we verschillende sporen die de geschiedenis in deze buurt achterliet: de oude tramremise, arbeiderswoningen, kleine industrie, de Westermoskee, stadsvernieuwing uit de jaren 1980 en de gentrificatie in de 21ste eeuw.
Ga direct naar de routebeschrijving op RouteYou
Download de routebeschrijving in PDF
1 De Hallen
De Gemeentetram bouwde begin 20ste eeuw aan de Tollensstraat een parkeer- en reparatieremise, die stukje bij beetje werd uitgebreid. In 2005 kwam het gebouw leeg te staan. Jarenlang is er gesteggeld over hergebruik. Nu wordt hiervandaan Podium Klassiek uitgezonden, een heel leuk programma over alle vormen van klassieke muziek. Met de voedselhallen, kunstuitleen, filmhuis, bieb en tweedehandskledingwinkel zijn De Hallen een geweldige aanwinst voor de buurt.
Hannie Dankbaar, naar wie de passage in De Hallen is vernoemd, was overigens een maatschappelijk betrokken mensch en de eerste stadsdeelvoorzitter van Oud-West.
2 Wenslauerstraat
De Wenslauerstraat is geen doorgaande route, dus dikke kans dat je hier nooit bent geweest. Het is misschien niet heel bezienswaardig, maar je kunt aan de bebouwing de geschiedenis van de afgelopen twee eeuwen aflezen, alleen niet in chronologische volgorde. Werkplaatsen, kleine industrie, stadsvernieuwing, immigratie uit niet-westerse landen en instroom van rijkere stadsgenoten. Hier kun je zien uit welke rijke materie de stad is opgebouwd.
3 Kostverloren Vaart
De Kostverloren Vaart was honderd jaar geleden de industriële ader van de stad, met tientallen molens die op windkracht werkten, schepen die grondstoffen aan sleepten en fabrieken die spullen maakten en voor werkgelegenheid zorgden. Nog altijd passeren er vrachtschepen, die vooral zand verschepen van Schiphol Oost naar een losplaats ergens aan het IJ of verder. Eigenlijk is het hier heerlijk rustig en kun je van het uitzicht genieten, met rechts in de verte De Pontsteiger.
4 Westermoskee
Aan de overkant, links, stond ooit een grote autogarage. Nu prijkt daar de Westermoskee (2016). Het is er gekomen na meer dan tien jaar touwtrekken tussen de gemeente en de Turkse vereniging Milli Görüs. De moskee en de 100 appartementen eromheen zijn ontworpen door de Frans-Joodse architecten Marc en Nada Breitman, geïnspireerd op de Amsterdamse School en de Ottomaanse bouwkunst.
5 Baarsjes
De Baarsjes was ooit een buurtschap van enkele tientallen gezinnen, een tuindersgebied, toen voedsel nog dicht bij de stad geteeld werd. Achter de Baarsjesweg liggen de Slatuinen. De naam is een herinnering aan die tijd.
Er staan nog heel wat arbeidershuisjes. De vervallen loodsen zijn vervangen door laagbouwwoningen van architect Marlies Rohmer. Zij heeft een goede balans gevonden tussen de kleinschaligheid van de buurt, de behoefte aan ruimere woningen en een bijzondere vormgeving.
Op de hoek staat het Brandspuithuisje. Het heeft een grote, houten poort, een raamindeling met kleine ruitjes, luiken en stukjes ‘spek’ van natuursteen tussen het baksteen, een leuk ding. Vroeger was dit een brandweer- en politiepost.
Voor de liefhebber is aan het eind van de Slatuinen een natuurtuin, waar het aangenaam verpozen is.
6 Plan West
Plan West was het ontwerp voor de stadsuitbreiding na 1922 gepland. Tot dat jaar vielen deze contreien onder de gemeente Sloten, dat zijn dorpskern zo’n 7 kilometer verderop had. Sloten had al bouwkavels afgegeven langs de latere Michiel de Ruyterweg, richting Sloterdijk. Na 1922 kon de nieuwbouw grootschalig aangepakt worden, van het Surinameplein tot aan de Jan van Galenstraat. Tal van Amsterdamse Schoolarchitecten leverden een bijdrage. Hendrik Berlage had een belangrijk aandeel met het ontwerp voor het Mercatorplein.
7 Witte de Withestraat
Toen ik in 1981 in Amsterdam kwam wonen, vond ik de Witte de Withestraat de saaiste straat van de stad. Maar sinds de panden begin deze eeuw zijn opgeknapt en de trappenhuizen aan de westkant zachtgeel zijn geschilderd, is dit een wonder van Amsterdamse schoolritmiek, ontworpen door Arend Jan Westerman. Onthou die naam.
Het pleintje voor gebouw De Wending (2010) geeft de straat een gezellige onderbreking.
Als we nog even achterom kijken zien we de voormalige Apostolische Kerk uit 1920. Het is een relatief klein gebedshuis, vierkant, met dichte bakstenen muren, die om de ruimtes gevouwen zijn. De architecten, Theo Rueter en Herman Sijmons, hebben zich laten inspireren door Frank Lloyd Wright, met name zijn Unity Temple in Chicago. Het is sinds 1986 een moskee, de Nour Moskee. Het is leuk om te zien dat de moslimgemeenschap meedoet aan de vergroening van de buurt.
8 Bethelkerk
De van oorsprong gereformeerde Bethelkerk is een ontwerp van architect Ernst Roest uit 1929. Het gebouw heeft een opvallend hoog dak. Van binnen is het één open ruimte met een prachtig houten gewelf. Tegenwoordig is het van de stichting Maranatha Ministries. Misschien is het mogelijk even binnen een blik te werpen.
De kerk is onderdeel van een heel complex waarin oorspronkelijk ook een kantoor van de GGD zat, plus een politiepost en een school. Nu is er aan de zuidzijde een synagoge in gevestigd.
9 Hoofdweg
De Rivierenbuurt loopt van de Amstel helemaal tot aan de Boerenwetering, zo’n 2 kilometer verderop. Het stedenbouwkundig plan is gemaakt onder leiding van H.P. Berlage als onderdeel van Plan Zuid. Een reusachtig project. Het is voor WOI uitgedacht, maar grotendeels erna uitgevoerd. Het zuid-oostelijke deel is pas in de jaren 1934-1935 uitgevoerd, na een grondige vereenvoudigingsronde. Op de foto bij nummer 1 zie je een simpele plattegrond met vier langwerpige, gesloten bouwblokken. Is deze wijk te vergelijken met de nieuwe wijken aan de overkant van de Amstel: de vormgeving van de straten, bouwhoogte en bouwmaterialen, toegang tot de Amstel, de aanwezigheid van erfgoed.
10 Rembrandtpark
Het Rembrandtpark ligt langs het de snelweg A10 West en is ongeveer 1 kilometer lang en 400 meter breed. Het park is pas in de jaren 1970 ingericht. Landschapsarchitect Janneke Willemsen introduceerde destijds een bijzonder concept: een zo natuurlijk mogelijke inrichting met attracties speciaal voor kinderen. Het park heeft enigszins een verwilderd uiterlijk gehouden.
Langs het noord-zuidfietspad treffen we Rembo aan, het keramieken beeld van Bastiënne Kramer, dat als een ontwapenende lakei de bezoekers van het park begroet. Ik vind hem – ook al is hij vrij sekseneutraal, ik zie er toch een manspersoon in – heel grappig, met zijn krullenpruik.
Op Wikipedia lees ik dat de kunstenares het beeld hufteruitdagend heeft gemaakt. Telkens als er een buts in het keramiek komt wordt het vervangen door brons. Het grootste deel is nog van keramiek, dus hufters bijten hun tanden stuk op het aardewerk. De versiering in de huid van Rembo zijn geïnspireerd op de techniek van de Friese kerfsnede.
11 Broederhuis van de Augustijner paters
Het Broederhuis van de Augustijner paters van de congregatie van Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen dateert van 1933. Aan de noordkant zijn later twee basisscholen aangebouwd, voor jongens en meisjes.
In 2005 kwam het klooster leeg te staan. Het stond op de nominatie gesloopt te worden maar Woningbouwcorporatie Stadgenoot bedacht zich en liet Villanova Architecten het gebouw herontwikkelen tot studio’s voor starters en statushouders. De scholen werden omgebouwd tot bedrijfsruimten.
Vanuit de Huiskamer van Rembrandt heb je goed zicht op de binnenhof en de ombouw die toegang geeft tot de studio’s.
Aan de overkant van de Postjesweg stond de Augustinuskerk. De sloop, eind jaren 1970, en de nieuwbouw hebben een lelijk litteken achtergelaten.
12 Het Sieraad
Het Broederhuis van de Augustijner paters van de congregatie van Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen dateert van 1933. Aan de noordkant zijn later twee basisscholen aangebouwd, voor jongens en meisjes.
In 2005 kwam het klooster leeg te staan. Het stond op de nominatie gesloopt te worden maar Woningbouwcorporatie Stadgenoot bedacht zich en liet Villanova Architecten het gebouw herontwikkelen tot studio’s voor starters en statushouders. De scholen werden omgebouwd tot bedrijfsruimten.
Vanuit de Huiskamer van Rembrandt heb je goed zicht op de binnenhof en de ombouw die toegang geeft tot de studio’s.
Aan de overkant van de Postjesweg stond de Augustinuskerk. De sloop, eind jaren 1970, en de nieuwbouw hebben een lelijk litteken achtergelaten.
13 Fijnhout
Het Fijnhout was een handel in en opslag van fijnhout, mahonie, notenhout en teak, die hier van 1899 tot 1960 gevestigd was. Het hout werd over de Kostverloren vaart aan- en afgevoerd. Sinds 1986 is het gebouw een broedplaats met een theater plus café/restaurant.
Op de hoek met de Van Lennepkade staat de directeurswoning. De bovenverdieping is nu een vakantiewoning.
Aan de overkant van het Jacob van Lennepkanaal stond vijftig jaar geleden een gigantische neogothische katholieke kerk, de sint Vincentiuskerk. Het gat is hier net als aan de Postjesweg gedicht met een gebouw in de stedelijke vernieuwingsstijl van de jaren 1980.
14 Kinkerbuurt
In dit deel van de Kinkerbuurt staat geen enkel 19e eeuws pand meer. Het is het resultaat van de stadsvernieuwing uit de jaren 1980, waarvoor de roemruchte wethouder Jan Schaefer grotendeels verantwoordelijk was. Jan Schaefer leefde in een tijd dat een (buiten)gewone banketbakker nog wethouder en staatssecretaris van Volkshuisvesting kon worden. Een bekende uitspraak van Jan Schaefer is: “Is dit beleid of is hierover nagedacht?” De bouwstijl van de stadsvernieuwing werd wel nieuwe truttigheid genoemd, kleine woningen met lage plafonds, degelijk, maar zonder kraak noch smaak.