4 Nieuwendam, Amsterdam Noord
Korte beschrijving
Voor deze wandeling gaan we het IJ over. Met de pont varen we van het Azartplein op het KNSM-eiland naar de overkant. Daar wandelen we langs chemische industrie, door het W.H. Vliegenbos, over de Nieuwendammerdijk naar Tuindorp Nieuwendam. Dit was de biotoop van Aart Staartjes, ooit een grote kindervriend. Langs de Buikslotermeerdijk wandelen we weer terug. We passeren Museum Noord en lopen door de Vogelbuurt terug naar de pont.
Vlakbij de pont is een leuk tentje, De Verbroederij, waar we op de terugweg een drankje kunnen drinken.
Ga direct naar de routebeschrijving op RouteYou
Download de routebeschrijving in PDF
1 Albemarle
De J. Ketjenstraat is vernoemd naar een van de eigenaars van de chemische fabriek, die hier lang gevestigd was. Die fabriek was in 1900 verjaagd van de Kostverloren Vaart in Amsterdam West vanwege de vervuiling. De indrukwekkende chemische fabriek draagt nu de naam Albemarle en produceert katalysatoren en lythium- en broomproducten.
2 W.H. Vliegenbos
Het W.H. Vliegenbos is vernoemd naar één van de voormannen van de socialistische beweging van het begin van de 20ste eeuw. De uit Limburg afkomstige Wilhelmus Hubertus Vliegen was negen jaar lang wethouder. Hij wilde voor de arbeiders in Amsterdam Noord een locatie creëren waar zij zich konden verdiepen in de natuur. Aan de noordkant van het bos zit een camping.
3 Nieuwendammerdijk
De Nieuwendammerdijk is in de 16e eeuw aangelegd. De dijk beschermde de vissers en scheepsbouwers tegen het water van het IJ, dat rechtstreeks in verbinding stond met de Zuiderzee. In de 19e eeuw is de Nieuwendammer Ham, het hele stuk land achter ons, gedempt. Hier ligt alleen nog de Pereboomsloot.
Nieuwendam werd in 1921 geannexeerd door Amsterdam, toen het dorp de schade van een overstroming niet zelf kon herstellen.
Aan de dijk verschenen in de 18e eeuw aanzienlijke, houten woningen voor stuurlui en reders. In de 19e eeuw kwam daar de neogotische, rooms-katholieke Augustinuskerk bij, en een kroeg, het oergezellige café ’t Sluisje. Nieuwendam is ook de geboortegrond van Aart Staartjes (1938), de grote, nurkse kindervriend. Ik stel me zo voor dat hij hier in zijn jeugd rondstruinde en kattenkwaad uithaalde.
Inmiddels wordt de Nieuwendammerdijk bevolkt door bemiddelde stadsbewoners, die graag uitgebreid loungen voor hun huis. Pakhuis Insulinde is verbouwd tot luxe appartementen.
4 Nieuwendammer Kerk
De Nieuwendammer Kerk, uit 1849, met een spichtige toren van rood en geel baksteen, is gebouwd in opdracht van de Hervormde Gemeente Amsterdam.
Het is een zogenaamde Waterstaatskerk. Dit verschijnsel stamt uit de eerste halve eeuw na de vorming van het Nederlandse Koninkrijk in 1813. Tot de Bataafse omwenteling (1795) waren de kerken bijna allemaal in gebruik bij de Nederlands Hervormde Kerk, de enige officiële staatskerk. Daarna mochten alle geloven weer openbare diensten houden. Er vond een grootschalige herverdeling plaats van kerkgebouwen plaats, maar uiteindelijk bleek er een tekort aan kerkgebouwen. De overheid bood subsidie aan voor die bouwprojecten die de bouwkundige goedkeuring hadden van het ministerie van Waterstaat.
5 Scheepstimmerman
De Scheepstimmerman (1960) van beeldhouwer Johan Polet, die hier langs de Purmerweg staat, straalt trots en vakmanschap uit.
Sinds de jaren 1920 is in Amsterdam Noord de woningbouw projectmatig
gepland. Als je vanaf dit punt naar de overkant kijkt zie je hoe tuindorp aan tuindorp geregen is. Links een wijk uit de jaren 1960, in het midden een stukje uit de jaren 1980, met de groene houten panelen, en rechts begint Tuindorp Nieuwendam uit de jaren 1920. Alle straatnamen komen van dorpjes in West-Friesland.
6 Tuindorp Nieuwendam
Tuindorp Nieuwendam bestaat uit ongeveer 1000 huizen en is gebouwd tussen 1924 en 1926, in opdracht van de Gemeentelijke Woningdienst. Het plan werd gemaakt door Berend Tobia Boeyinga (1886-1969), die ook het Purmerplein ontwierp. Berend Boeyinga is ook verantwoordelijk voor de Pniëlkerk uit de jaren 1950, in Bos en Lommer, tegenwoordig Podium Mozaïek. Misschien is dezelfde luchtige, fantasierijke stijl herkenbaar in de winkels aan het plein, met de ramen in horizontale houten banen en de tourette-achtige erkers.
Midden op het Purmerplein kunnen we een draai van 360 graden maken om het geheel nog eens goed in ons op te nemen.
7 Avenhornstraat
Hier in de Avenhornstraat zijn de woningen van Jan Boterenbrood (1886-1932). Het interieur van zijn woningen is lekker knus en gezellig. Iedereen schaarde zich rond de tafel, onder de grote lamp om met elkaar spelletjes te doen. De trend van grote ramen en licht meubilair en een helder, ruimtelijk interieur kwam pas na de oorlog.
8 Buikslotermeer
De Buikslotermeer lag ten noorden van de dijk waarop we nu lopen. Het meer is in 1628 drooggemalen. Door de bebouwing is het haast niet meer te merken dat wij langs een polder lopen.
9 Doopsgezinde Kerk
De Doopsgezinde Kerk is een allercharmantst kerkje in klassieke stijl, met zuiltjes en timpaan. Het is meerdere malen gerestaureerd, maar ademt nog de sfeer van midden 19e eeuw, eenvoudig, rustig maar resoluut. Wie gaat hier ter kerke?
10 Brederocollege
Het Brederocollege, als Vijfde Ambachtsschool neergezet in 1935, een mooi exemplaar van Amsterdamse Schoolbouwkunst.
11 Zamenhofstraat
De Zamenhofstraat is vernoemd naar de bedenker van het Esperanto, de Pools-Joodse oogarts en taalkundige Ludwig Lejzer Zamenhof.
We passeren het voormalige badhuis, dat nu het Museum van Noord is, rechtsonder van het midden op de foto. Er valt heel veel over dit aparte stadsdeel te vertellen en er zijn geregeld nieuwe tentoonstellingen. Heel leuk om een keer te bezoeken. Geopend van donderdag t/m zondag van 13.00 uur tot 17.00 uur.
Dit deel van de Vogelbuurt is vlak na de Eerste Wereldoorlog neergezet als noodvoorziening. Het zou hooguit 35 jaar blijven staan. Maar de mensen zijn zeer verknocht geraakt aan hun woning en hun buurtje en nu staat het op de gemeentelijke monumentenlijst. Zelfs deze arbeiderswoningen (50m2) worden soms verkocht voor het lieve prijsje van drie en een halve ton (oktober 2023).
Klik hier om uw eigen tekst toe te voegen