5 Naar het Olympisch kwartier
Korte beschrijving
De wandeling begint in het deftige Willemspark en passeert een van de laatste rommelterreinen van de stad, het Havenstraatterrein. Ons pad loopt langs de oude en de nieuwe Stadionbuurt en het Schinkelpark.
Ga direct naar de routebeschrijving op RouteYou
Download de routebeschrijving in PDF
1 Willemspark
Willemspark is vernoemd naar koning Willem III. Het concept is Jan David Zocher, die ook het aanpalende Vondelpark tekende. Het moest een exclusief villapark worden, met eilandjes voor de nouveau riches. Hij maakte het plan eind 19e eeuw, maar het werd pas begin 20ste eeuw uitgevoerd, in versoberde stijl . Dit is het beste wat je van ‘t fin de siècle in Amsterdam aantreft: degelijke villa’s, in een niet te definiëren retrostijl, niet verscholen achter water en bossages, zoals Zocher wilde, maar zichtbaar voor iedere passant.
Op de Anna Paulownabrug is het oorspronkelijk ontwerp van Zocher nog het meest in takt. Een mooi plekje, waar je eigenlijk de melancholieke muziek van Gustav Mahler bij moet horen, bijvoorbeeld het lieflijke, walsende Andante uit de Tweede Symfonie
2 Emma van Waldeck Pyrmont
Emma van Waldeck Pyrmont was de tweede echtgenote van Willem III en moeder van Wilhelmina. Daarmee is zij de redder van de Oranjedynastie. Het beeld van Lambertus Zijl uit 1938 toont haar volgens het clichébeeld van oud dametje, op handen gedragen door figuren die op Egyptische hiëroglyfen lijken.
3 Valeriusplein
Het Valeriusplein ligt op de as, die van het Emmaplein helemaal doorloopt naar het Olympiaplein.
Aan de noordkant liggen twee witgekalkte huisjes verzonken in het grasperk. Dit waren ooit openbare toiletten, nu in gebruik als beautysalons.
Soms verschijnt er in de stad een nieuw gebouw en dan weet je al snel niet meer wat ervoor gesloopt is. Aan de oostzijde van het plein stond tot 2017 de monumentale Valeriuskliniek, in 1910 gebouwd voor mensen met een psychische ziekte. Het oorspronkelijke gebouw leek op een sierlijke versie van het Rijksmuseum. Dertig jaar later werd de kliniek uitgebreid en strakgetrokken en het bleef zo staan tot het in 2017 plaats maakte voor een luxueus appartementencomplex.
4 Frank Lloyd Wright in Amsterdam
Frank Lloyd Wrightstijl bouwde in de eerste decennia van de 20ste eeuw villa’s bouwde in de lege prairies rondom Chicago. Hij had daar de ruimte en legde het accent op horizontale lijnen. Zijn ontwerpen hadden veel invloed over de hele wereld en ook in Nederland. De gebroeders liet zich ook door hem inspireren. Aan weerszijde van het fietspad naar het lyceum We lopen tussen twee villa’s door, mooie exemplaren van de Nederlandse variant van de Frank Lloyd Wrightstijl, met het accent op de horizontale lijnen. Aan de oostzijde staat de woning van de rector van het Lyceum, een creatie van Jan Baanders. De rector werd veel privacy gegund, want de straatgevels zijn behoorlijk dichtgemetseld.
5 Amsterdams Lyceum
Het gebouw van het Amsterdams Lyceum is getekend door Herman Baanders, de broer van Jan Baanders. Je kunt het tot de Amsterdamse School rekenen, met het fraaie bakstenen metselwerk. Bedenk dat de broers ook verantwoordelijk zijn voor het Blauwe Theehuis (1937) in het Vondelpark, waar geen baksteen aan te pas komt, maar een geslaagd voorbeeld is van Bauhausachtige betonbouw.
Voordat we onder het Lyceum doorlopen krijgen we een boodschap mee: POTIUS DEFICERE QUAM DESPERARE is er in het metselwerk te lezen, beter falen dan wanhopen. Ik lees daarin een aansporing om te blijven proberen en de moed niet op te geven.
Aan de andere kant van het gebouw zien we in baksteenreliëf de mededeling: IN HET EERSTE VREDESJAAR staan. Het gebouw dateert dus van 1919. De regel is een teken dat de Eerste Wereldoorlog ook in Amsterdam diepe indruk heeft gemaakt.
6 Indiëmonument
Het Indiëmonument, voorheen het Van Heutszmonument is opgericht in 1935 om Jo van Heutsz te herdenken. Van Heutsz was de KNIL-generaal die in 1912, na een imperialistische oorlog van 40 jaar tegen de bevolking van Atjeh, met veel geweld de strijd in het voordeel van Nederland beslechtte.
Het monument bestaat uit een beeldengroep van Frits van Hall en een muur en zonneboog van Gijsbert Friedhoff. Frits van Hall heeft geen soldaat te paard gemaakt; de dame in het midden kun je eigenlijk zien als een vrijheidsbeeld. Alleen een plaquette verwees naar de ijzervreter uit Coevorden. Die plaquette is in 2000 vervangen en nu symboliseert het monument de band tussen Indonesië en Nederland.
Beeldhouwer Van Hall zat overigens in de Tweede Wereldoorlog in het verzet en moest dat in januari 1945 met de dood bekopen.
7 Olympisch kwartier
Het Olympisch kwartier, een wijkje van 969 woningen, is gemaakt in het eerste decennium van de 21ste eeuw. De wijk doet aan als een ouderwetse Amsterdamse Schoolbuurt, met veel rode baksteen, verticaal hangende dakpannen en neo-artdeco huisnummers. De woningen zijn wel een stuk groter.
De straten zijn vernoemd naar Griekse godinnen.
8 Olympisch Stadion
Het Olympisch Stadion is gebouwd voor de Olympische Spelen van 1928. Het ontwerp is van architect Jan Wils. Het is een nogal ‘onsportief’ gebouw geworden. In het opkomende functionalisme gebruikte men vooral beton, glas en staal. Vóór het stadion staat daar een voorbeeld van: de Citroëngarage. Wils gebruikte, in navolging van zijn leermeester Berlage, veel baksteen. Hij maakte een band van baksteen, met horizontale inkepingen. Zo is het een massief gebouw geworden. In de jaren ’90 bestond het plan om het hele stadion te slopen, maar een groepje activisten staken er een stokje voor, wijzend op de unieke functie en architectuur van Jan Wils. Het stadion wordt nu gebruikt door zo’n 30 bedrijven en je kunt er een aparte rondleiding volgen.
9 Na Druk Gelukbrug
De Na Druk Gelukbrug is vernoemd naar de boerderij, die hier ooit stond. Tussen de Overtoom en de Kalfjeslaan lagen 150 jaar geleden tientallen boerderijen.
10 Schinkelpark
Het Schinkelpark is rond 2010 aangelegd, nadat het Olympiakwartier was gebouwd. Ooit had het GVB hier een tennispark. Gemeenteambtenaren hadden soms geheime voordeeltjes uit een ver verleden. Zo ook de trambestuurders en buschauffeurs. Je moest je wel een weg banen tussen de ganzen en over een bruggetje balanceren, maar dan had je je eigen tennisparadijs, lekker onder elkaar. Helaas, het is niet meer. Maar het Schinkeleilandpark vind ik een geinige plek met die gekke boomstammen, een ontwerp van Buro Sant en Co.
11 Havenstraatterrein
Het Havenstraatterrein is nog een van de weinige rommelterreinen in de stad. Automonteurs, brommersleutelaars en sjacheraars kunnen hier hun lusten botvieren. Het is al heel erg aangeharkt in vergelijking met twintig jaar geleden. Nu heeft de gemeente het gebied bestemd voor 500 nieuwbouwwoningen.
In het eerste kwartaal van 2024 beginnen de werkzaamheden.
12 Haarlemmermeerstation
Het elegante Haarlemmermeerstation in ontworpen door Karel de Bazel, dezelfde architect als het massieve bankgebouw aan de Vijzelstraat, nu het Stadsarchief. Tot 1950 vertrokken vanaf het Haarlemmermeerstation treinen naar Uithoorn en Aalsmeer. Daar is nu de museumlijn naar Amstelveen van over. In de plannen voor een nieuwe wijk hier blijft het station behouden; er moet nog wel een oplossing bedacht worden voor de trams van de Museumlijn.
13 Huis van Bewaring
Het Huis van Bewaring (1890) is een creatie van W.C. Metzelaar. Metzelaar werkte voor het Ministerie van Justitie en zette in heel Nederland gevangenissen neer, zoals de koepelgevangenis in Haarlem, tegenwoordig een bedrijfsgebouw en filmhuis. Tot 1978 was de gevangenis in functie, daarna woonde de Baghwanbeweging er in en in 2016 bood het nog asielzoekers onderdak. Sinds 2022 zit hier de British School.
14 Amsterdamse Omnibus Maatschappij
De vroegere remise van de Amsterdamse Omnibus Maatschappij is een heel apart gebouw, een verdieping hoog met een zadeldak, gedragen door een fraai bewerkt houtwerk. In de Derde Schinkelstraat bevind zich de achteruitgang. Door de grote houten deur reden 100 jaar geleden de bussen uit, getrokken door paarden.
Het gebouw is t-vormig: de andere uitgang is aan de Schinkelhavenstraat, en de voorkant bevindt zich aan de Amstelveense weg.
Het ontwerp van het geheel is van Abraham Salm uit 1884. De kunsthistoricus Arjen Looyenga legt de link met Russische bouwkunst en ook ik zie iets Oost-Europees in het hout.
De remise wordt beheerd door De Binnenpret, een overkoepelende organisatie van allerlei culturele initiatieven, zoals de MKZ, een volkskeuken, die is voortgekomen uit de kraakbeweging. Je kunt er op donderdag en zaterdag een veganistische maaltijd gebruiken vanaf 19.00 uur. Reserveren kan vanaf half drie: 020-6790712.
15 OCCII
Aan de Amstelveense weg, naast de voormalige Gereformeerde Schinkelkerk, is de voorkant van de voormalige remise van de Amsterdamse Omnibus Maatschappij. Dit deel is al 25 jaar in gebruik bij het Onafhankelijk Cultureel Centrum In It. Check it all out, zou ik zeggen.
Aan de Schinkelhaven zit theater Munganga, dat afro-latijnse cultuur brengt, hartverwarmend.